Bir banka düşünün... Paranın gerekmediği, becerilerin ve farklılıkların başkalarının hayatını zenginleştirmekte kullanıldığı, böylece sizin de zenginleştiğiniz verdikçe kazandığınız bir banka.

Herkesin katkıda bulunabileceği birşeyler olduğuna inanan, yeteneklerimiz olduğunu keşfettiren, yeni şeyler öğrenip denediğimiz, yeni insanlarla tanıştığımız, birbirimize ihtiyacımız olduğunu yakından deneyimlediğimiz ve doğanın tamamlayıcı felsefesini bize yaşatan, hayatta paradan daha önemli şeyler olduğunu hatırlatan bir banka olsun.

Dünyanın belki de en adaletli dağılımı olan zaman olsun birimi, herkesin zamanı birbirine eşit olsun, paylaşıldıkça zamanlar ve insanlar değerlensin...

Ütopya gibi mi geldi? Öyleyse müjde. Böyle bir banka var, hem de dünyada 26 ülkede uygulanıyor ve şimdi Türkiye’de: Zumbara, paranın yerine zamanın kullanıldığı yenilikçi paylaşım platformu.

Zumbara fikrinin mimarı Ayşegül Güzel ile konuştuk.
-Zaman bankasını ve nasıl çalıştığını biraz anlatır mısınız?
Zaman Bankası, 1980’lerde Edgar Khan isminde bir hukukçunun "hepimiz işe yarar hissetmek isteriz" gerçeğinin farkına varıp geliştirdiği bir hareket. Değerli hissetmek hepimizin en temel ihtiyacı iken çok değerli olan ama kullanmadığımız için değersizleşmiş bir dolu kapasitemiz var. “Katkı yapabileceğin şeyle ihtiyacın olanı öde” diyen bu sistemde yapamayacaklarımıza değil yapabileceklerimize bakıyoruz. Bardağın boş yanı değil, dolu yanı bizi ilgilendiren.

- Yurtdışında bunun benzeri uygulamalar var mı?
Zaman bankası sistemi, zumbaradan öte, 26 ülkede kullanılıyor. Daha çok lokal toplulukları güçlendirmek için kullanılan farklı komunitelerde çok fazla zaman bankası sistemi var. Ben de İspanya’da kendi mahallemde bulunan bir sivil toplum örgütünün içindeki zaman bankası sisteminin şubesine üyeydim. Neler yapabileceğimizi, nelere ihtiyacımız olduğunu belirtiyorduk. Komşularla servis değişimine başlıyorduk, böylece mahallemizde bulunan komşuları tanımaya başlıyorduk. Evet bu en fazla uygulanan alanlardan biri.

- Mahallelerde zaman bankası evi mi var yani?
Sivil toplum örgütü oldukları için kurumun ofisinde bir oda, bunun için ayrılıyor. Burada, gönüllü ya da haftanın belli saatlerinde orda bulunmayı teyit eden time broker denen kişiler var. Bulundukları süre için zaman bankasından saat de kazanıyor olabiliyorlar. İnsanlar o kişinin bulunduğu saatlerde kayıt yaptırmak, soru sormak, servis değişiminde aldıkları zaman çeklerini götürmek için ofise gidiyorlar. Gittiğinizde size bilgi için bir dosya çıktı veriliyor aradığınız servisi bulmanız için. Sizden önce gelen biri doğal olarak sizi bulamıyor. Dolayısıyla internet gibi sosyal teknolojiyi kullanarak daha verimli ve katılımcı olabilecek bu sistemi, niye sosyal medyayla birleştirmeyeyim dedim.

- İnsanlar nasıl hizmetler paylaşıyorlar?
Ben mesela, İspanya’da bizim tahta kaşıklarla yapılan bir dans var, 3 saat onunla, 2 saat fotoshopla ilgili bir ders aldım. Kendim ingilizce konuşma dersi verdim. Hatta bir defasında 70 yaşındaki bir teyze ile konuşmak için parkta buluştuk, sonra evine gitmesine yardım ettim. Daha çok mahalle bazlı işlediğinden ev temizliğine yardım edilebiliyor, bilgisayar tamiri, internet kullanmayı öğretmek, köpek gezdirmek, marangozluk servisi gibi hizmetler de söz konusu.

- Bu servislerin hepsi aynı değerde mi?
Kesinlikle. Çünkü zaman bankası sistemi özünde ihtiyaç anında herkesin zamanının eşit değerde olduğuna dayanır. Evet, pazarlama danışmanlığının şimdiki ekonomide, annenin evde yaptığı ütüden parasal anlamda daha değerli olabilir ama zaman bankası der ki sabah uyandığında senin gerçekten ihtiyacın olan pazarlama danışmanlığına değil, gömleğinin ütülenmesidir. Bu yüzden herkesin yaptığı servis zaman ile değerlendirilir ve herkes verdiği zaman kadar zaman kazanır. Dolayısıyla çok adaletçi ve eşitlikçi bir sistem.
Aslında böylece gerçekten sahip olduğumuz tek şeyin zamanımız olduğunu hatırlatıyor bize. Belki paranın biraz ilüzyon olduğunu göstermeye başlıyor. Zamanımızı kiralamanın ne kadar doğru olduğunu tekrar sorgulatıyor. Böylece zamanı çok daha istediğimiz şekilde kullanmamız gerektiğini tekrar tecrübe etmemizi sağlıyor.

- Günümüzde en iyi şekilde hangi ülke kullanıyor?
En iyi demek ne kadar mantıklı? Yöntemler çok değişiyor. Çünkü bütün ülkelerdeki değişik uygulamaları birebir tecrübe etme şansım olmadı ama fikir 1980lerde Amerika’da çıktığı için ABD de enstitü formatında ilerliyor ve iki departmanlı işliyor; organizasyonel bir bölüm ile ARGE ve global anlamda tüm zaman bankalarını bir araya toplamayı görevi olan bir departman.

- Devlet desteğiyle mi işliyor peki?
Fon alıyorlar ancak İspanya’daki kadar bir devlet desteği olduğunu söyleyemem. ABD, her ne kadar mahallerde yürüse de sistem, onun dışında bir çok proje de yapılıyor; hapishanelerde, okullardaki abilik ablalık sisteminde ve hatta Washington’da gençlik mahkemelerinde tamamen zaman bankası sistemi kullanılıyor. Bu anlamda zaman bankasını farklı projelere yayma adına daha yaratıcılar. Onun dışında çok sistematik olarak işleyen diğer bir ülke İngiltere ki onlarda iki tür zaman bankası organizasyonu var; devlet destekli ve mahallelerde kullanılan. İspanya’da belediyeden destek alınarak zaman bankası koordinatörü bulunuyor ve ulusal anlamda tüm ülkeye yayılmaya çalışılıyor. İtalya’da Roma merkezli bir sistem var. Aslında tüm ülkeler kendi yöntemini kendisi seçiyor ve kendisi kullanıyor. Bence de böyle olması gerekiyor, her ülkede çeşitlilik göstermeli. İspanya’daki modeli tak alıp Türkiye’ye uygulayamazsınız. Hatta İngiltere’de zaman bankası sistemine girmek için zaman bankası sigortası yaptırmanız, sabıka kaydı almanız gibi çok fazla kontroller var. Ama İspanya’da aşırı rahat bir ortam var. Bu da ülkede yaşayan toplulukların farkını göstermek açısından “küresel düşün yerel davran” yaklaşımına güzel bir örnek.

Yorumlar (0)

Yorum yaz

Isim

E-posta

Baslik

Yorum

daha kucuk | daha buyuk

E-posta ile takip (sadece kayitli kullanicilar)

Okudum ve kabul ediyorum Kullanim sartlari.

Yorum Ekle